تفسیر حکمت 397
وَقَالَ عَلَيهِ السَّلَامُ
نِعْمَ الطِّيبُ آلْمِسْکُ خَفِيفٌ مَحْمِلُهُ عَطِرٌ رِيحُهُ.
ترجمه
شرح و تفسیر
بهترين عطرها
امام (عليه السلام) در اين بيان کوتاه و پرمعنا از يکى از مواد معطر يعنى مِشک تعريف و تمجيد مى کند، مى فرمايد: «مشک، عطر خوبى است حملش سبک و عطرش بسيار خوب است»؛ (نِعْمَ الطِّيبُ آلْمِسْکُ خَفِيفٌ مَحْمِلُهُ عَطِرٌ رِيحُهُ).
بوى خوش در اسلام و مخصوصآ احاديث پيامبر اکرم (صلي الله عليه و آله) و ائمه هدى (عليهم السلام) بسيار مدح شده است و به مسلمانان دستور داده اند که از عطريات استفاده کنند و هميشه خوشبو باشند و مخصوصآ به هنگام نماز از بوى خوش استفاده نمايند.
مرحوم کلينى در جلد ششم کافى از امام سجاد (عليه السلام) نقل مى کند که آن حضرت ظرفى داشت که در آن مشک بود و در کنار سجده گاهش مى گذاشت و هنگامى که مى خواست وارد نماز شود از آن بر مى داشت و خود را خوشبو مى ساخت؛ (کَانَتْ لِعَلِى بْنِ الْحُسَينِ (عليه السلام) قَارُورَةُ مِسْکٍ فِى مَسْجِدِهِ فَإِذَا دَخَلَ لِلصَّلاَةِ أَخَذَ مِنْهُ فَتَمَسَّحَ بِهِ).
در حديث ديگرى آمده است که امام صادق (عليه السلام) فرمود: «صَلاةُ مُتَطَيبٍ أَفْضَلُ مِنْ سَبْعِينَ صَلاَةً بِغَيرِ طِيبٍ؛ نماز کسى که خود را خوشبو مى کند برتر از هفتاد نماز بدون آن است». حتى براى روزه دار که بوييدن گل ها مکروه است استفاده از عطريات نه تنها ممنوع نيست بلکه توصيه شده است: در روايتى مى خوانيم: «کَانَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (عليه السلام) إِذَا صَامَ تَطَيبَ بِالطِّيبِ وَيقُولُ الطِّيبُ تُحْفَةُ الصَّائِمِ؛ امام صادق (عليه السلام) هنگامى که روزه مى گرفت از عطر استفاده مى کرد و مى گفت: عطر تحفه روزه دار است».
استفاده از عطر نه تنها در حال نماز و روزه بلکه در تمام حالات (جز در حال احرام) توصيه شده است تا آن جا که درباره پيغمبر (صلي الله عليه و آله) مى خوانيم: «کَانَ رَسُولُ اللَّهِ (صلي الله عليه و آله) ينْفِقُ فِى الطِّيبِ أَکْثَرَ مِمَّا ينْفِقُ فِى الطَّعَامِ؛ آنچه پيامبر (صلي الله عليه و آله) براى عطر هزينه مى کرد بيش از آن بود که براى غذا هزينه مى کرد».
البته اين موضوع هرگز اسراف نبود زيرا هزينه زندگى ساده پيغمبر (صلي الله عليه و آله) بسيار کم بود و هزينه عطريات به خصوص مشک که از راه هاى دور مى آوردند نسبتآ زياد بود.
البته درمورد زنان اکيدآ نهى شده است که به هنگام بيرون آمدن از خانه يا ملاقات با نامحرم خود را خوشبو سازند به گونه اى که ديگران آن عطر را استشمام کنند زيرا ممکن است منشأ مفاسدى گردد.
به هر حال امام (عليه السلام) در گفتار حکيمانه مورد بحث، درباره برترى مشک بر عطريات ديگر مى فرمايد: امتياز اين عطر بر ساير عطرها اين است که اولاً حملش آسان است زيرا ظرف بزرگى لازم ندارد به علاوه مانند بسيارى از عطريات به صورت مايع نيست که مشکلات خاص خود را داشته باشد بلکه به صورت جامد بوده و استفاده کردن از آن نيز بسيار آسان است؛ انسان با سر انگشت خود مى تواند مقدارى از آن را بردارد و به خويش بمالد. اضافه بر اين، بوى مشک را غالب مردم با اختلاف سليقه اى که درباره عطر دارند مى پسندند و لذا امام (عليه السلام) آن را مدح و ستايش مى کند. به همين دليل از حالات پيامبر اکرم (صلي الله عليه و آله) و ائمه هدى (عليهم السلام) استفاده مى شود که بسيارى از آن بزرگواران از مشک استفاده مى کردند حتى گاهى مقدارى از آن را در غذا مى ريختند.
در اهميت استفاده از بوى خوش در نمازها همين بس که مرحوم کلينى در باب الغالية در کافى نقل مى کند که امام على بن الحسين (عليهما السلام) شبى از شب هاى سرد زمستانى جبه خز و ردايى از خز و عمامه اى از خز پوشيده بود و خود را با بوهاى خوش کاملاً معطر ساخته بود يکى از ياران حضرت، ايشان را با آن حالت مشاهده کرد، عرض کرد: فدايت شوم در اين وقت شب با اين وضع کجا مى رويد؟ فرمود: «إِنِّى أُرِيدُ أَنْ أَخْطُبَ الْحُورَ الْعِينَ إِلَى اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ فِى هَذِهِ اللَّيلَةِ؛ من مى خواهم از خداوند حور العين را خواستگارى کنم». اشاره به اين که استفاده از بوى خوش به هنگام عبادت و نماز و پوشيدن لباس هاى خوب به هنگام رفتن به مسجد از امورى است که در آخرت پاداش هاى مهم الهى دارد.
ممکن است از کلام حکيمانه مورد بحث به نکته مهم گسترده ترى نيز برسيم و آن اين که انسان هاى شايسته کسانى هستند که خفيف مئونة و پرفايده اند و آن ها همچون مشک اند که وزن آن کم وعطر آن فراوان است.
گفتنى است که مِشک که در فارسى، هم به کسر ميم وهم به ضم ميم خوانده مى شود ماده اى است سياه و بسيار معطر که از يک نوع آهو گرفته مى شود و درواقع خونى است که در کيسه اى در زير شکم او پيدا مى شود سپس جدا شده و مى افتد. در آغاز به صورت مايع و تيره رنگ و بسيار معطر است و پس از خشک شدن سياه مى شود و درواقع از عطرهاى تند است.
امام (عليه السلام) در اين بيان کوتاه و پرمعنا از يکى از مواد معطر يعنى مِشک تعريف و تمجيد مى کند، مى فرمايد: «مشک، عطر خوبى است حملش سبک و عطرش بسيار خوب است»؛ (نِعْمَ الطِّيبُ آلْمِسْکُ خَفِيفٌ مَحْمِلُهُ عَطِرٌ رِيحُهُ).
بوى خوش در اسلام و مخصوصآ احاديث پيامبر اکرم (صلي الله عليه و آله) و ائمه هدى (عليهم السلام) بسيار مدح شده است و به مسلمانان دستور داده اند که از عطريات استفاده کنند و هميشه خوشبو باشند و مخصوصآ به هنگام نماز از بوى خوش استفاده نمايند.
مرحوم کلينى در جلد ششم کافى از امام سجاد (عليه السلام) نقل مى کند که آن حضرت ظرفى داشت که در آن مشک بود و در کنار سجده گاهش مى گذاشت و هنگامى که مى خواست وارد نماز شود از آن بر مى داشت و خود را خوشبو مى ساخت؛ (کَانَتْ لِعَلِى بْنِ الْحُسَينِ (عليه السلام) قَارُورَةُ مِسْکٍ فِى مَسْجِدِهِ فَإِذَا دَخَلَ لِلصَّلاَةِ أَخَذَ مِنْهُ فَتَمَسَّحَ بِهِ).
در حديث ديگرى آمده است که امام صادق (عليه السلام) فرمود: «صَلاةُ مُتَطَيبٍ أَفْضَلُ مِنْ سَبْعِينَ صَلاَةً بِغَيرِ طِيبٍ؛ نماز کسى که خود را خوشبو مى کند برتر از هفتاد نماز بدون آن است». حتى براى روزه دار که بوييدن گل ها مکروه است استفاده از عطريات نه تنها ممنوع نيست بلکه توصيه شده است: در روايتى مى خوانيم: «کَانَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (عليه السلام) إِذَا صَامَ تَطَيبَ بِالطِّيبِ وَيقُولُ الطِّيبُ تُحْفَةُ الصَّائِمِ؛ امام صادق (عليه السلام) هنگامى که روزه مى گرفت از عطر استفاده مى کرد و مى گفت: عطر تحفه روزه دار است».
استفاده از عطر نه تنها در حال نماز و روزه بلکه در تمام حالات (جز در حال احرام) توصيه شده است تا آن جا که درباره پيغمبر (صلي الله عليه و آله) مى خوانيم: «کَانَ رَسُولُ اللَّهِ (صلي الله عليه و آله) ينْفِقُ فِى الطِّيبِ أَکْثَرَ مِمَّا ينْفِقُ فِى الطَّعَامِ؛ آنچه پيامبر (صلي الله عليه و آله) براى عطر هزينه مى کرد بيش از آن بود که براى غذا هزينه مى کرد».
البته اين موضوع هرگز اسراف نبود زيرا هزينه زندگى ساده پيغمبر (صلي الله عليه و آله) بسيار کم بود و هزينه عطريات به خصوص مشک که از راه هاى دور مى آوردند نسبتآ زياد بود.
البته درمورد زنان اکيدآ نهى شده است که به هنگام بيرون آمدن از خانه يا ملاقات با نامحرم خود را خوشبو سازند به گونه اى که ديگران آن عطر را استشمام کنند زيرا ممکن است منشأ مفاسدى گردد.
به هر حال امام (عليه السلام) در گفتار حکيمانه مورد بحث، درباره برترى مشک بر عطريات ديگر مى فرمايد: امتياز اين عطر بر ساير عطرها اين است که اولاً حملش آسان است زيرا ظرف بزرگى لازم ندارد به علاوه مانند بسيارى از عطريات به صورت مايع نيست که مشکلات خاص خود را داشته باشد بلکه به صورت جامد بوده و استفاده کردن از آن نيز بسيار آسان است؛ انسان با سر انگشت خود مى تواند مقدارى از آن را بردارد و به خويش بمالد. اضافه بر اين، بوى مشک را غالب مردم با اختلاف سليقه اى که درباره عطر دارند مى پسندند و لذا امام (عليه السلام) آن را مدح و ستايش مى کند. به همين دليل از حالات پيامبر اکرم (صلي الله عليه و آله) و ائمه هدى (عليهم السلام) استفاده مى شود که بسيارى از آن بزرگواران از مشک استفاده مى کردند حتى گاهى مقدارى از آن را در غذا مى ريختند.
در اهميت استفاده از بوى خوش در نمازها همين بس که مرحوم کلينى در باب الغالية در کافى نقل مى کند که امام على بن الحسين (عليهما السلام) شبى از شب هاى سرد زمستانى جبه خز و ردايى از خز و عمامه اى از خز پوشيده بود و خود را با بوهاى خوش کاملاً معطر ساخته بود يکى از ياران حضرت، ايشان را با آن حالت مشاهده کرد، عرض کرد: فدايت شوم در اين وقت شب با اين وضع کجا مى رويد؟ فرمود: «إِنِّى أُرِيدُ أَنْ أَخْطُبَ الْحُورَ الْعِينَ إِلَى اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ فِى هَذِهِ اللَّيلَةِ؛ من مى خواهم از خداوند حور العين را خواستگارى کنم». اشاره به اين که استفاده از بوى خوش به هنگام عبادت و نماز و پوشيدن لباس هاى خوب به هنگام رفتن به مسجد از امورى است که در آخرت پاداش هاى مهم الهى دارد.
ممکن است از کلام حکيمانه مورد بحث به نکته مهم گسترده ترى نيز برسيم و آن اين که انسان هاى شايسته کسانى هستند که خفيف مئونة و پرفايده اند و آن ها همچون مشک اند که وزن آن کم وعطر آن فراوان است.
گفتنى است که مِشک که در فارسى، هم به کسر ميم وهم به ضم ميم خوانده مى شود ماده اى است سياه و بسيار معطر که از يک نوع آهو گرفته مى شود و درواقع خونى است که در کيسه اى در زير شکم او پيدا مى شود سپس جدا شده و مى افتد. در آغاز به صورت مايع و تيره رنگ و بسيار معطر است و پس از خشک شدن سياه مى شود و درواقع از عطرهاى تند است.
البته مشک علاوه بر اين که به عنوان عطر معروفى به کار مى رود خواص طبى فراوانى نيز براى آن ذکر کرده اند و از رواياتى که در باب تروک احرام وارد شده است استفاده مى شود که در آن زمان گاه در غذا براى خوشبو کردن مى ريختند و خوردن آن مجاز بوده است.
* * *
.